على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )
1603
فرهنگ نفيسى ( فارسى )
ذية ذية ( zayyata - zayyata ) و ذيت ذيت ( zayta - zayta ) ع . اسم اشاره يعنى اين و اين . و بدين طريق . و بدين وضع . ذيج ( zayj ) و ( zij ) م . ع . ذاج الماء ذيجا و ذيجا ( از باب ضرب ) : آشاميد آب را . ذىحجه ( zi - hejje ) ا . پ . نام ماه دوازدهم از ماههاى تازى . ذيخ ( zix ) ا . ع . گرگ . و مرد دلير . و اسب نجيب نيكو رفتار . و بزرگى . و بزرگ سالى . و خوشهء خرما . و ستارهاى سرخ رنگ . و كفتار نر بسيار مو . ج : ذيوخ و اذياخ و ذيخة . ذيخة ( zixat ) ا . ع . كفتار ماده . ذيخة ( zeyaxat ) ع . ج . ذيخ . ذئذاء ( ze'z ' ) م . ع . ذأذأ ذأذأة و ذئذاء . مر . ذأذأة . ذئر ( zaer ) ص . ع . دلير و خشمناك . و امراة ذئر : زن ناسازوار با شوى . ذير ( zayr ) م . ع . ذاره ذيرا : ( از باب سمع ) : ناخوش و مكروه داشت آن را . ذئرة ( zaerat ) ا و ص . ع . ناپسند . و سختى . و سختى حرب . و قولهم : شئونك ذئرة : اى دموعك فيها تنفس كتنفس الغضبان يعنى در سرشكهاى تو دم زدن غضبناك است . ذيرة ( zirat ) ا . ع . سرگين مخلوط به خاك قبل از ماليدن بپستان و پس از ماليدن آن را ذيار گويند . ذيع ( zay ' ) و ذيعان ( zaya ' n ) م . ع . ذاع الخبر ذيعا و ذيعانا و ذيوعا و ذيعوعة و ذيوعة ( از باب ضرب ) : پراكنده گرديد آن خبر . و ذاع السر : فاش شد آن راز . ذيعوعة ( zay'u'at ) م . ع . ذاع ذيعوعة . مر . ذيع . ذئفان ( ze'f n ) و ذيفان ( zif n ) و ( zayf n ) و ( z yaf n ) ا . ع . مرگ . و و زهر . و سم قاتل و كشنده . ذىقعده ( zi - qa'de ) ا . پ . نام ماه يازدهم از ماههاى تازى . ذيل ( zayl ) ا . ع . دامن . و آخر هر چيزى و سپس آن . و ذيل الريح : بادى كه زمين را روبد . و نشانهائى كه در ريگ از وزش باد پديد آيد همچون نشانهائى كه از كشش دامن باشد . و ذيل الفرس و غيره : دم اسب و جز آن . و آنچه فروهشته باشد از هر چيز . ج : اذيال و اذيل و ذيول . و ذيل ذائل : خوارى و رسوائى . ذيل ( zayl ) م . ع . ذال ذيلا ( از باب ضرب ) : دامن كشيد . و خرامان و دامن كشان رفت . و صاحب ذيل و دامن گرديد . و ذال بذنبه : برداشت دم خود را . و ذالت المراة : لاغر گرديد آن زن . و ذال الشيئ : آسان و سبك گرديد آن چيز . و ذالت حاله : فروتر شد حال او . و ذال اليه : گستاخى نمود . ذيل ( zayl ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - دامن . و سپس و آخر هر چيزى . ذئلان ( ze'l n ) ع . ج . ذؤالة . ذيم ( zaym ) م . ع . ذم ذيما و ذاما . مر . ذام . ذيم ( zaym ) و ( zim ) ا . ع . عيب . ذيمرى ( zaymariyy ) و ( zaymoriyy ) ا . ع . مرد زيرك تيز خاظر شگفت آور . ذين ( zin ) و ( zayn ) ا . ع . عيب . ذيوخ ( zoyux ) ع . ج . ذيح . ذيوع ( zoyu ' ) و ذيوعة ( zoyu'at ) م . ع . ذاع ذيوعا و ذيوعة . مر . ذيع . ذيول ( zoyul ) ع . ج . ذيل . ذيوى ( zayaviyy ) ع . منسوب باسم اشارهء ذيت . ذيه ذيه ( zayyah - zayyah ) ع . اسم اشاره يعنى اين و اين و چنين و چنين .